Πιλοτική Λειτουργία

Οι πρωταγωνιστές της αποκρυπτογράφησης

Sir  Arthur Evans
Ο βρετανός αρχαιολόγος Arthur Evans, γιος χαρτοβιομηχάνου από την Ουαλλία, γεννήθηκε το 1851. Ανέπτυξε από μικρός πάθος για την αρχαιολογία, με την οποία άλλωσε ασχολείτο ερασιτεχνικά και ο πατέρας του. Χρησιμοποίησε μέρος της πατρικής περιουσίας για να αγοράσει τον λόφο της Κεφάλας κοντά στο Ηράκλειο της Κρήτης, όπου υπήρχαν ενδείξεις μινωικής παρουσίας.  Ανασκάπτοντας εκεί, ανακάλυψε τα ερείπια της Κνωσού, του μεγαλύτερου ανακτορικού κέντρου της Κρήτης. Μεταξύ των ευρημάτων του ήταν και περίπου 3.000 πινακίδες, αποσπασματικές ή ακέραιες, κατάγραφες από σύμβολα. Ο Έβανς διέκρινε δύο γραφές, τις οποίες ονόμασε Γραμμική Α' και Γραμμική Β'. Η ανακάλυψή του πυροδότησε ένα τρομερό ενδιαφέρον στους κύκλους των φιλολόγων και των γλωσσολόγων για τις άγνωστες ως τότε νεκρές γλώσσες που αποτυπώνονταν στις πινακίδες, που οδήγησε τελικά, μισόν αιώνα αργότερα στην αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β' (η Γραμμική Α' παραμένει, στο μεγαλύτερο μέρος της, αδιάγνωστη ακόμη). 



Alice KoberAlice Kober

H Alice Elizabeth Kober  γεννήθηκε από Ούγγρους  μετανάστες στο Μανχάτταν των ΗΠΑ το 1906. Οι εξαιρετικές της επιδόσεις στο σχολείο της χάρισαν μια υποτροφία που της επέτρεψε αρχικά να παρακολουθήσει μαθήματα στο Hunter College, όπου σπούδασε κυρίως Λατινικά, ενώ στη συνέχεια ολοκλήρωσε  μεταπτυχιακό  και διδακτορικό σε κλασικές σπουδές στο πανεπιστήμιο Columbia, με θέμα τους χρωματικούς όρους της ελληνικής ποίησης. Εργάστηκε στο Brooklyn College, ήδη πριν την ολοκλήρωση του διδακτορικού της, και παρέμεινε στο δυναμικό  του πανεπιστημίου αυτού ως τον άκαιρο θάνατό της το 1950. Το ενδιαφέρον της για τη Γραμμική Β' αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια ενός προπτυχιακού σεμιναρίου για τις αιγαιακές γραφές και ενισχύθηκε κατά τη δεκαετία του 1930, μετά την ολοκλήρωση του διδακτορικού της. Έφτιαξε ένα εκπληκτικό σύστημα καταλογογράφησης και ταξινόμησης των συμβόλων και στοιχείων της Γραμμικής Β´ που εκτεινόταν σε πάνω από 180.000 καρτέλες σημειώσεων, τις οποίες διατηρούσε σε πακέτα τσιγάρων, καθώς και ένα σύστημα ανάκτησης δεδομένων με διάτρητες καρτέλες.  Παράλληλα έμαθε πλήθος δύσκολων και νεκρών γλωσσών, όπως τα Χεττιτικά, τα Ακκαδικά, τα Σουμεριακά, τα Παλαιά Περσικά, αλλά και τα Βάσκικα, τα Κινέζικα και, τέλος, τα Σανσκριτικά. Τα ενδιαφέροντά της άλλωστε  περιλάμβαναν και την αρχαιολογία, στην οποία εξασκήθηκε τόσο στην Ελλάδα όσο και στο Μεξικό. Το 1946 πήρε μια υποτροφία Guggenheim για να εντρυφήσει στη Γραμμική Β' στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Εκεί γνώρισε το συνεργάτη του Έβανς, Sir John Linton Myers, και αποδύθηκε σε μια συστηματική προσπάθεια μεταγραφής των πινακίδων Γραμμικής Β' που είχαν συγκεντρωθεί στο Μουσείο Ashmolean. Ταυτόχρονα άρχισε να συνεργάζεται πιο στενά με τον Emmett Bennett, υποψήφιο διδάκτορα στο πανεπιστήμιο του Cincinnatti και μέλος της ανασκαφικής ομάδας του Carl  Blegen στην Πύλο. Η καθοριστική για την εξέλιξη της αποκρυπτογράφησης ανακάλυψη της Kober ήταν ότι η Γραμμική Β' αποτελούσε εγκλιτική γλώσσα. Παράλληλα βοηθούσε τον Myers στην έκδοση των Scripta Minoa ΙΙ, γεγονός που καθυστέρησε τις δικές της μελέτες για τη Γραμμική Β'. Δυστυχώς ο θάνατος τη βρήκε σε ηλικία 43  ετών, πιθανότατα από  καρκίνο, δεδομένου ότι ήταν μανιώδης καπνίστρια, πριν προλάβει να ολοκληρώσει την ανάλυσή της. Σε αυτήν όμως βασίστηκε ο Michael Ventris για να μπορέσει να σπάσει τον κώδικα της Γραμμικής, αποδεικνύοντας περίτρανα ότι η γραφή αποτύπωνε την ελληνική γλώσσα που μιλούσαν οι Μυκηναίοι.

Emmett Leslie Bennett (1918 -2011) Emmett Leslie Bennett, Jr. (1918 -2011)
Αμερικανός φιλόλογος, γεννημένος το 1918 στη Μιννεάπολη της Μιννεσότα. Σπούδασε στο πανεπιστήμιο του Σινσιννάτι, όπου και ολοκλήρωσε τη διδακτορική του διατριβή, υπό την επίβλεψη του Carl Blegen. Ξεκίνησε την ακαδημαϊκή του καριέρα στο πανεπιστήμιο Γέιλ και συνέχισε στο πανεπιστήμιο του Τέξας. Το τελευταίο και μεγαλύτερο μέρος του ακαδημαϊκού του βίου ωστόσο το πέρασε ως καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Wiskonsin-Madison, από όπου συνταξιοδοτήθηκε το 1988. Γνωστός ως "ο πατέρας της μυκηναϊκής επιγραφικής" ο Μπέννετ έκανε τρομακτικά λεπτομερή δουλειά σχετικά με τη δημιουγία καταλόγων των συμβόλων των πινακίδων της Κνωσού και της Πύλου και γενικότερα της Γραμμικής Β'. Σε συνεργασία με την Alice Kober προσπάθησαν να τοποθετήσουν τα σύμβολα αυτά επάνω σε έναν συστηματικό κατάλογο των συμβόλων της Γραμμικής Β', γνωστό ως “κάνναβο”.  Το 1951 ο Bennett δημοσίευσε το βιβλίο The Pylos Tablets, με τα συμπεράσματα της κοινής εργασίας του με την Kober για τα 80 σύμβολα που είχαν αποκρυπτογραφήσει. Η δημοσίευση αυτή έδωσε υλικό στον Michael Ventris και αργότερα και στον John Chadwick, ένα μεγάλο υλικό λέξεων και κειμένων επάνω στα οποία μπορούσαν να δουλέψουν. Η δημοσίευση αυτή έκανε  τελικά τον πρώτο να εγκαταλείψει το επάγγελμά του  και  να ενσκήψει στη Γραμμική Β', αποκρυπτογραφώντας την αλλά και εξηγώντας την με τη βοήθεια του Chadwick.

Michael Ventris Michael Ventris (1922-1956)
Ο Michael George Francis Ventris ήταν βρετανός αρχιτέκτονας και γλωσσολόγος.  Η αγάπη του για τις γλώσσες και μια πρώιμη επαφή του με τον Άρθουρ Έβανς,  τον ώθησαν να ασχοληθεί από πολύ νεαρή ηλικία με το ζήτημα της αποκρυπτογράφησης της Γραμμικής Β'. 
Ήταν απόγονος στρατιωτικής οικογένειας με παρουσία κυρίως στην Ινδία και την Άπω Ανατολή. Η μητέρα του ήταν Πολωνέζα αριστοκράτισσα.Ένα χρόνιο άσθμα που τον ταλαιπώρησε στην παιδική του ηλικία ανάγκασε την οικογένειά του να ζήσει για οκτώ χρόνια στην Ελβετία. Εκεί ο Michael ανακάλυψε την απίστευτη κλίση του για τις γλώσσες, φτάνοντας να μιλάει τουλάχιστον έξι. Επιστρέφοντας στην Βρετανία παρακολούθησε μαθήματα στο σχολείο  Στόου, με έμφαση στις κλασικές σπουδές. Εκεί, σε ηλικία 14 ετών, παρακολούθησε μια διάλεξη του Έβανς στο Burlington house για τα πενηντάχρονα της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής της Αθήνας. Τόσο εντυπωσιάστηκε από τα ευρήματα της Κνωσού, ιδιαίτερα τις πινακίδες, αλλά και από τον γηραιό αρχαιολόγο (ο Έβανς ήταν τότε 85 ετών), ώστε άρχισε να διαβάζει μανιωδώς για τη Γραμμική Β'. Το 1938 έχασε τον πατέρα του και με την έναρξη του Β' παγκοσμίου πολέμου, έναν χρόνο αργότερα, τέθηκε ένα απότομο τέλος στην οικονομική ευμάρεια της οικογένειας, που προερχόταν κυρίως από κτήματα της οικογένειας που βρίσκονταν στην Πολωνία. Η μητέρα του πέθανε από κατάχρηση βαρβιτουρικών το 1940 και ο ίδιος εγγράφηκε στην Αρχιτεκτονική Σχολή της Ένωσης  Αρχιτεκτόνων, αλλά δύο χρόνια αργότερα εγκατέλειψε τη σχολή του και προσχώρησε στη Βρετανική Αεροπορία (RAF). Εκπαιδεύτικε στη ρίψη βομβών στον Καναδά και έλαβε μέρος στους βομβαρδισμούς της Γερμανίας. Επιστρέφοντας από τον πόλεμο ολοκλήρωσε τις αρχιτεκτονικές σπουδές του μαζί με τη σύζυγό του, Lois. Απέκτησαν δύο παιδιά, τον Νίκι και την Τέσα. Όλο αυτό το διάστημα δεν είχε πάψει να καταπιάνεται με το θέμα της αποκρυπτογράφησης, θεωρώντας όμως εσφαλμένα ότι συνδεόταν με τα Ετρουσκικά. Η ανακάλυψη της Alice Kober, κλασικής φιλολόγου από την Αμερική, ότι ορισμένες λέξεις των πινακίδων φαίνονταν να κλίνονται, έδωσε άλλη τροπή στις μελέτες του. Ο Ventris, ακολουθώντας το πρότυπο της Kober, κατασκεύασε μια κάνναβο που απέδιδε στα σύμβολα φωνητικές αξίες (σύμφωνα και φωνήεντα). Σταδιακά αποκάλυψε ονόματα πόλεων και βασιζόμενος σε αυτά οριστικοποίησε την αποκρυπτογράφηση των περισσότερων στοιχείων, ενώ παράλληλα απέδειξε ότι η γλώσσα της Γραμμικής Β' ήταν αυτή που μιλιόταν στην κυρίως Ελλάδα κατά τη μυκηναΪκή περίοδο. Δημοσιοποίησε τα πορίσματα των ερευνών του το 1952 σε ένα πολύκροτο ντοκιμαντέρ του BBC. Καθώς ο ίδιος δεν είχε φιλολογική κατάρτιση, πέρα από την εκπληκτική έμφυτη κλίση του στη γλωσσομάθεια, συνεργάστηκε στενά με τον John Chadwick, καθηγητή στο πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ. Δυστυχώς,  ο Ventris σκοτώθηκε σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα το 1956, πριν προλάβει να ολοκληρώσει τις μελέτες του, τις οποίες συνέχισε ο Chadwick.

John Chadwick 
John Chadwick
O γλωσσολόγος John Chadwick γεννήθηκε στο Richmond της Αγγλίας το 1920 και φοίτησε στο σχολείο St.  Paul's, ένα από τα αριστοκρατικότερα  του Λονδίνου. Στη συνέχεια σπούδασε στο κολλέγιο Corpus Christi του Cambridge.  Η επαφή του με την αποκρυπτογράφηση χρονολογείται στα χρόνια του Β'Παγκοσμίου Πολέμου, όταν υπηρετούσε στην Αλεξάνδρεια με καθήκον να “σπάσει” ναυτικούς κώδικες των Ιταλών, ενώ αργότερα μεταφέρθηκε στο Bletchley Park, το βρετανικό κέντρο αποκρυπτογραφήσεων. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του μετά  το τέλος του Πολέμου, ειδικευόμενος στις κλασικές σπουδές και δη στη γλωσσολογία. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του είχαν προσπαθήσει, μαζί με κάποιους συμφοιτητές του, να αποκωδικοποιήσουν τη “Μινωική γραφή Γραμμική Β”, γνωρίζοντας τις προσπάθειες που κατέβαλλε προς την κατεύθυνση αυτή και ο Michael Ventris. To 1952 o Ventris και ο Chadwick άρχισαν να συνεργάζονται: η συνεργασία τους αυτή κατέληξε στην έκδοση, το 1953, του βιβλίου "Evidence for Greek Dialect in the Mycenaean Archives"  και το 1956, του βιβλίου “Documents in Mycenean Greek”, που αποτέλεσε τη βίβλο της Γραμμικής Β'. Η φιλολογική κατάρτιση του Chadwick σε συνδυασμό με τη διεισδυτική διάνοια του Ventris κατόρθωσαν τελικά να λύσουν το μυστήριο της Γραμμικής Β' αναγνωρίζοντας σε αυτήν μια  πρώιμη μορφή των ελληνικών. Μετά τον πρόωρο θάνατο του συνεργάτη του, ο Chadwick συνέχισε  τις δημοσιεύσεις, εκδίδοντας, το 1958, το  βιβλίο “Η αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β”.  Διατέλεσε για πολλά χρόνια καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ. Πέθανε το 1998. 

 

Κωνσταντίνος Κτιστόπουλος
Ο Κωνσταντίνος Κτιστόπουλος γεννήθηκε στο Αιτωλικό Αιτωλοακαρνανίας το 1891. Από το 1910 ως το1926 διετέλεσε οικονομικός αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού και του Λιμενικού Σώματος. Το 1916 συμμετείχε στην “Τριανδρία” του κινήματος στη Θεσσαλονίκη. Ταυτόχρονα φοίτησε και στη Νομική Σχολή από όπου αποφοίτησε το 1923. Από το  1928 ως το 1953 εργάστηκε στην Τράπεζα της  Ελλάδος, όπου αρνήθηκε την προαγωγή του  κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής.  Το 1928 ξεκίνησε  επίσης το ενδιαφέρον του για τις κρητομυκηναϊκές γραφές, με προτροπή του Depfner, ο οποίος διείδε τη μεγάλη έφεση του Κτιστόπουλου στις γλώσσες. Δεν δημοσίευσε ωστόσο πορίσματα των μελετών του παρά το 1945. Τα άρθρα του χαρακτηρίζονται από έμφαση στη στατιστική παρατήρηση. Ο Κτιστόπουλος ήταν ο μόνος Έλληνας που ανταποκρίθηκε στο Mid-Century  Report του Βέντρις, με τον οποίο ήταν σε συχνή αλληλογραφία έκτοτε. Το  1960 ο Κτιστόπουλος έγινε ένα από τα πρώτα μέλη της συντακτικής επιτροπής  του  περιοδικού Kadmos, που ασχολείται με θέματα πρώιμης ελληνικής επιγραφικής.