Πιλοτική Λειτουργία
Αίθουσα 1

Αμφορέας με 4 λαβές και κυκλικά σχέδια από την Περιστεριά. Εκτίθεται αριστερά της εισόδου στην αίθ.1 ©ΕΦΑ ΜεσσηνίαςΣτην πρώτη αίθουσα του μουσείου εκτίθενται κυρίως αντικείμενα από τις ανασκαφές  του Μαρινάτου στην Πυλία και την Τριφυλία.  Εκπροσωπούνται κυρίως ανασκαφικές θέσεις όπως τα Βολιμίδια, η Περιστεριά, το Ρούτσι Μυρσινοχωρίου, τα Βορούλια και η Βιγλίτσα Τραγάνας. Όπως και στην είσοδο του μουσείου, έτσι και στην αίθουσα αυτή δεσπόζουν δύο τεράστιοι ταφικοί πίθοι από τους τύμβους Κοκοράκου Περιστεριάς και Αγίου Ιωάννου Παπουλίων.

Τις προθήκες 1, 2, 4, 6,7 και 8 καταλαμβάνουν ευρήματα από το νεκροταφείο στα Βολιμίδια, χρονολογούμενα κυρίως στην Υστεροελλαδική περίοδο,  ευρύτερα γνωστή ως Μυκηναϊκή (1600-1100 π.Χ.). 

Οι  προθήκες 1 και 2 συγκεκριμένα περιέχουν κυρίως κτερίσματα από τους τάφους Βοριά-Τσουλέα στα Βολιμίδια, μια συστάδα  θαλαμοειδών τάφων που ανέσκαψε ο Μαρινάτος την περίοδο 1952-54. Ξεχωρίζουν ψευδόστομοι αμφορίσκοι, προχοϊσκες, κύπελλα keftiu, αλλά και σύνθετα αγγεία, αποτελούμενα από δύο ή τρία αλάβαστρα ενωμένα με μία λαβή. 

lezantaΧαρακτηριστικό είναι το αγγείο “τσαγιέρα”, μια προχοϊσκη καλυμμένη στο στόμιο και στην προχοή με “σουρωτήρι”. Ο Μαρινάτος την ξεχωρίζει και την περιγράφει γλαφυρά: “ Εκ της ομάδος των αγγείων τούτων μία ασυνήθης πρόχους φέρει ηθμόν κατά τε το στόμιον και την προχοήν, ην έχει επί της κοιλίας”. Στην προθήκη 2, εκτός από τα κτερισματικού χαρακτήρα μικρά αγγεία εκτίθενται  και μεγάλα χρηστικά αγγεία, κυρίως λοξότμητες πρόχοι και ένα κυπελλο με πόδι. Ενδέχεται να ήταν αγγεία που χρησιμοποιούνταν κατά το τελευταίο νεκρόδειπνο για τον αποχαιρετισμό του νεκρού. 

lezantaΗ προθήκη 3 περιέχει αντικείμενα από τις Μεσοελλαδικές και Υστεροελλαδικές ταφές στο Ρούτσι Μυρσινοχωρίου. Η θέση δεν απέχει παρά λίγα χιλιόμετρα από τη Χώρα και τον Εγκλιανό. Οι πρώτες ανασκαφές διενεργήθηκαν από τον Μαρινάτο, ενώ ακολούθησαν και άλλες ανασκαφές από τον καθ. Γ. Κορρέ κατά τη δεκαετία του 1980. Οι Μεσοελλαδικοί τύμβοι περιείχαν ταφές σε πίθους. Οι νεκροί συνήθως τοποθετούνταν σε συνεπτυγμένη στάση, παράλληλα προς το έδαφος. Οι θολωτοί τάφοι της Υστεροελλαδικής περιόδου,  αν και σχετικά μικροί σε διάμετρο (5 μέτρα), ήταν πλούσιοι σε κτερίσματα και μάλιστα σε αντικείμενα Ταφικός πίθος μεσοελλαδικής περιόδουπολυτελείας.Ο δεύτερος τάφος ιδιαίτερα, που βρέθηκε ασύλητος, φιλοξενούσε μάλλον μέλη της τοπικής αριστοκρατίας, όπως μαρτυρούν τα ευρήματα, που περιλαμβάνουν χάλκινο ξίφος, τρία χάλκινα εγχειρίδια με ένθετη διακόσμηση (νίελο), εκ των οποίων τα δύο, που μάλλον είχαν εισαχθεί από την Κρήτη, εκτίθενται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, κεραμική υψηλής ποιότητας, κοσμήματα,  σφραγιδόλιθους και αντικείμενα από χρυσό και πολύτιμους λίθους, περιδέραια από ήλεκτρο κ.ά.  Συνολικά περιείχε πέντε ταφές σε λακκοειδείς τάφους, εκ  των οποίων η μία ήταν ταφή μικρού κοριτσιού. Οι περιγραφές του Μαρινάτου για την ανακάλυψη των τάφων είναι συγκινητικές: “Ο λάκκος 1...περιείχε τον σκελετόν νεαράς πριγκιπίσσης λίαν πιθανώς. Μέγας όρμος σφαιρικών ποικιλόχρωμων ψήφων υάλου διετηρείτο περί τον λαιμόν και πρίσμα υάλου μειλιτόχροου μιμουμένης το ήλεκτρον ευρίσκετο παρά τον δεξιόν βραχίονα.” Στον λάκκο 2 ήταν θαμμένος ένας σημαντικός πολεμιστής και ίσως τοπικός ηγεμόνας.  Φορούσε περιδέραιο από κεχριμπάρι και στο αριστερό του χέρι ήταν τοποθετημένο εγχειρίδιο διακοσμημένο με ένθετες παραστάσεις από νίελο, που εικόνιζαν ναυτίλλους. Ένα δεύτερο εγχειρίδιο τοποθετημένο πλάι στον νεκρό έφερε παράσταση κυνηγιού, ενώ ένα τρίτο, που βλέπουμε στην προθήκη, ήταν διακοσμημένο με χρυσά καρφιά.  Οι θολωτοί και θαλαμοειδείς τάφοι στο Ρούτσι ήταν σε χρήση από το 1680 ως το 1300 π.Χ.  περίπου.

Μεταξύ των κεραμικών αντικειμένων ξεχωρίζουν δύο όμορφα απιόσχημα αλάβαστρα με διακόσμηση σε κυματοειδές μοτίβο, μια λοξότμητη πρόχους με σπειροειδή διακόσμηση και ένας μικρός πίθος διακοσμημένος με σχηματοποιημένα φύλλα κισσού. Όλα αυτά τα αντικείμενα είναι είτε απευθείας εισηγμένα από τη Μινωική Κρήτη ή κατασκευασμένα σύμφωνα με τα μινωικά πρότυπα, γεγονός που επιβεβαιώνει τις έντονες εμπορικές επαφές μεταξύ της Κρήτης και της Πελοποννήσου κατά την περίοδο διαμόρφωσης του Μυκηναϊκού πολιτισμού.   

Ευρήματα (εγχειρίδιο, αλάβαστρο, πρόχους) από τον Θολωτό τάφο ΙΙ στο Ρούτση Μυρσινοχωρίου. Επίσης τρίωτος πίθος με διακόσμηση από σχηματοποιημένα φύλλα κισσού από τον ίδιο τάφο.

Τμήματα από χτένι από ελεφαντόδοντο και χάλκινες περόνες. Θολωτός τάφος ΙΙ, Ρούτσι Μυρσινοχωρίου.

Στην προθήκη 3 μπορεί επίσης να δει κανείς ένα μικρό χάλκινο ζυγό. Αυτό είναι αρκετά συνηθισμένο κτέρισμα: οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι οι ζυγοί τοποθετούνταν συμβολικά σε τάφους, για να ζυγίζουν την ψυχή του νεκρού στον κάτω κόσμο.'Ενα χάλκινο τηγανόσχημο σκεύος στο μεαίο ράφι είναι αξιοπρόσεχτο όχι τόσο για το σχήμα του όσο και το περιεχόμενό του. Αυτό που φαίνεται σήμερα σαν αποξηραμένη λάσπη είναι υπολείμματα τροφής από το τελευταίο νεκρόδειπνο προς τιμήν του νεκρού. 

Λοξότμητη πρόχους  με σπειροειδή διακόσμηση μινωικής έμπνευσης, Θολωτός τάφος ΙΙ, Ρούτσι Μυρσινοχωρίου ©ΕΦΑ Μεσσηνίας

Μινωικό αλάβαστρο που βρέθηκε στον τάφο ΙΙ στο Ρούτσι Μυρσινοχωρίου ©ΕΦΑ Μεσσηνίας

Χάλκινο τηγανόσχημο σκεύος με ίχνη τροφής ©ΕΦΑ Μεσσηνίας


Μεταξύ της προθήκης 3 και 4 στέκει ένας υπερμεγέθης ταφικός πίθος από τον ταφικό κύκλο στον Αγ. Ιωάννη Παπουλίων. Οι ταφικοί πίθοι ήταν τοποθετημένοι ακτινωτά και παράλληλα προς το έδαφος γύρω από μια πεταλοειδή κατασκευή στο μέσον του τύμβου, πιθανόν κενοτάφιο. Σε μικρή προθήκη πλάι στον πίθο εκτίθεται  μία δίωτη υδρία από τον ίδιο ταφικό χώρο, Πρωτοελλαδικής ή Μεσοελλαδικής περιόδου (αυτός ο τύπος αγγείου απαντά και στις δύο περιόδους). 

Δίωτη υδρία Μεσοελλαδικών χρόνων από τον Αγ. Ιωάννη ΠαπουλίωνΤο μεγαλύτερο μέρος της προθήκης 4 καταλαμβάνουν κτερίσματα από τους τάφους της ομάδας του Κεφαλόβρυσου  στα Βολιμίδια, ενώ το επάνω ράφι είναι αφιερωμένο σε κεραμική από την αποθήκη αγγείων στα Βορούλια Δέπας Αμφικύπελλον, από το Κεφαλόβρυσο ©ΕΦΑ ΜεσσηνίαςΤραγάνας. Ξεχωρίζει ανάμεσά τους  το ομηρικό “Δέπας αμφικύπελλο”, δηλαδή δύο κύπελλα συνδεδεμένα με μία λαβή στο χείλος και με ένα σωληνάκι στην κοιλία. Δύο ακόμη αντικείμενα θα μπορούσαμε να τα αποκαλέσουμε “μυστηριώδη”, καθώς δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί η χρήση τους: πρόκειται για ένα αγγείο που θυμίζει κέρνο, με ανοιχτό στόμιο και μικρές θήκες στο εσωτερικό, καθώς και για ένα αγγείο σε σχήμα κωνικού μπωλ με μια εσωτερική λαβή με υποδοχή, το οποίο αρχικά είχε χαρακτηριστεί ως λυχνάρι. Τόσο ο Μαρινάτος, όσο και  ο Γ. Κορρές ωστόσο είναι της άποψης ότι το αντικείμενο χρησίμευε για το διαχωρισμό των νημάτων και τη δημιουργία δίμητου νήματος, γι' αυτό και έδωσαν στο αγγείο το όνομα “διμητεύς”. 

Λύχνος ή αντικείμενο για γνέσιμο; Ο "διμητεύς" από το Κεφαλόβρυσο ©ΕΦΑ ΜεσσηνίαςΣτο επάνω ράφι της προθήκης 4 εκτίθενται και αγγεία από τα Βορούλια Τραγάνας, ΥΕ Ι περιόδου, τα οποία ανήκουν τυπολογικά στον πρώτο Μυκηναϊκό ρυθμό, όπως τα γραπτά κύπελλα τύπου  Keftiu, που μιμούνται μεταλλικά, ιδιαίτερα χρυσά, πρότυπα. Ο όρος Κεφτιού (Keftiu) απαντά σε αιγυπτιακά κείμενα για να δηλώσει ένα λαό, που έχει ταυτιστεί από τους αιγυπτιολόγους με τους Μινωίτες. Σε αιγυπτιακές τοιχογραφίες οι “Κεφτιού” φαίνονται να φέρουν ως δώρα τέτοιου τύπου κύπελλα. Επίσης, τα κύπελλα αυτά προσομοιάζουν με τα χρυσά κύπελλα που έχουν βρεθεί στο θολωτό τάφο του Βαφειού στη Λακωνία, γι' αυτό και τα αποκαλούμε και “κύπελλα Βαφειού”. Πολλά από τα αγγεία αυτά βρέθηκαν σε κτίριο αποθηκευτικού χαρακτήρα, όπου φαίνεται ότι φυλάσσονταν όλα αυτά τα σκεύη, τα οποία μάλιστα δεν ανήκαν σε μία μόνο περίοδο. 

Κύπελλο Κεφτιού από τα Βορούλια Τραγάνας.©ΕΦΑ ΜεσσηνίαςΜεταξύ της προθήκης 4 και του ανοίγματος που οδηγεί στην αίθουσα 2 εκτίθεται αμφορέας από τον τάφο ΙΙ στο Ρούτσι Μυρσινοχωρίου, εμπνευσμένος από τον 'θαλάσσιο ρυθμό”, με έντονες τις μινωικές επιδράσεις. Τέτοιου τύπου αγγεία μαρτυρούν το πώς επέδρασε ο μινωικός πολιτισμός στον μυκηναϊκό. 
Στο βάθος της αίθουσας 1,  πριν την είσοδο στην αίθουσα 2, υψώνεται κινητό πλαίσιο (πάνελ) επί του οποίου είναι στερεωμένη μικρή παραλληλόγραμμη προθήκη (9), ενώ μπροστά του στέκει προθήκη τύπου τραπεζιού. Οι δύο αυτές προθήκες φιλοξενούν τα χρυσά ευρήματα από τους περίφημους “χρυσοφόρους” θολωτούς τάφους της Περιστεριάς, που ανέσκαψε ο Σπυρίδων Μαρινάτος το 1965. Η περιγραφή του ανασκαφέα είναι συγκινητική: (ΠΑΕ 1965, σελ. 116) “Ενώ ολόκληρος η θόλος ουδέν παρουσίασεν εύρημα, πλην οστράκων κατά το πλείστον ΜΕ, άτινα ανήκον προφανώς εις την επίχωσιν του Κύκλου, ήρχισαν νυν να αναφαίνωνται υπό το δάπεδον ψήγματα φυλλαρίων χρυσού. Ταύτα απέβαιναν διαρκώς πολυαριθμότερα, ενίοτε δε τα φύλλα ήσαν σημαντικών διαστάσεων. Συγχόνως παρουσιάσθη σειρά λίθων εντός της τάφρου, ήν δια τούτον διεπλατύναμεν. Οι λίθοι ήσαν πάντες μικροί πλακωτοί, ως και οι των τοίχων της θόλου και ήσαν αρχικώς αραιοί. Βαθύτερον ανεφάνη δεύτερον στρώμα πυκνότερον εκ των αυτών λίθων, τα χρυσά μικρά  ευρήματα επολλαπλασιάζοντο, ων  μεταξύ μια γλαυξ, τρίτωνες, ρόδακες, χρυσοί θύσανοι. Τέλος,  προσκείμενα προς την Νοτίαν πλευράν της ταρου, ένθα είχε γίνει ήδη σαφές ότι ο βράχος είχε λατομηθή εις αβαθή λάκκον, ανεφάνησαν πρώτον το χρυσούν κύπελλον 1, ακολούθως το διάδημα και είτα το χυσόν κύπελλον 2. Συγκινητικός υπήρξε ο ενθουσιασμός των εργατών, πάντων κατοίκων Μύρου... Πάντες προσεφέρθησαν να χρησιμεύσουν ως νυκτερινοί φρουροί...Την μεθεπομένη ημέραν ευρέθη και το τρίτον κύπελλον, το οποίον έκειτο μονήρες περί τα 50 εκ. νοτιότερον”. 

Χρυσά αγγεία από τον θολωτό τάφο 3 της Περιστεριάς ©ΕΦΑ ΜεσσηνίαςΣτη μικρή προθήκη βλέπει κανείς χρυσό διάδημα και δύο χρυσά κύπελλα με έκτυπες σπείρες, προερχόμενα από το θολωτό τάφο 3.  Τα αντικείμενα αυτά προσομοιάζουν με αντικείμενα που βρέθηκαν στους βασιλικούς λακκοειδείς τάφους των Μυκηνών. Στην οριζόντια προθήκη εκτίθεται πλήθος χρυσών κοσμημάτων και μικροαντικειμένων,  όπως τα περιγράφει ο Μαρινάτος: χρυσές μέλισσες, θύσανοι, δισκάρια, ελάσματα χρυσού σε φυτικά και ζωικά μοτίβα (ρόδακες, φύλλα κισσού, τρίωνες, κουκουβάγιες). Στην οπίσθια πλευρά του πάνελ είναι ανηρτημένη αναπαράσταση του δαπέδου της αίθουσας θρόνου στο ανάκτορο του Εγκλιανού. 

Η προθήκη 5 φιλοξενεί ορισμένα άλλα ευρήματα από τον ταφικό κύκλο της Περιστεριάς, τον οποίο είχε ανασκάψει ο Μαρινάτος το 1961-62. Μεταξύ αυτών, στο μεσαίο ράφι, συγκαταλέγεται και το  πρωιμότερο, ως τώρα, ειδώλιο της Μεσσηνίας, που απεικονίζει γυναικεία μορφή με ποδήρη χιτώνα. Η μορφή του ειδωλίου, γυμνή στο στήθος, προσεύχεται κατά τον γνωστό τύπο “Πετσοφά” των Μεσομινωικών χρόνων και γι' αυτό παραπέμπει στην Κρήτη, αν και ο Μαρινάτος πιστεύει  ότι  επρόκειτο για απομίμηση.

lezantaΗ υπόλοιπη προθήκη 5 είναι αφιερωμένη σε ευρήματα από τους δύο βασιλικών διαστάσεων θολωτούς τάφους από τη Βιγλίτσα Τραγάνας. Ο τάφος Ι είχε διάμετρο 7,30 μέτρα και χρονολογείται λίγο μετά το 1600 π.Χ., ήταν δε σε χρήση ως την Πρωτογεωμετρικη περίοδο. Στα κινητά ευρήματα του τάφου συγκαταλέγονται τρεις πιθαμφορείς με φυτικό διάκοσμο από φύλλα κισσού και κρίνα και ένα σύνολο παραμορφωμένων χάλκινων αγγείων, που βρέθηκαν στον δρόμο του τάφου. Ο Μαρινάτος, στην περιγραφή των ανασκαφών του 1955, γράφει:
lezanta

“Εις το δάπεδον του δρόμου (του Θολωτού τάφου Ι),  εκεί ένθα ήρχιζε να αποβαίνη οριζόντιον και εις απόστασιν 1,50 μ. προ του στομίου του τάφου, ευρέθη εντός αβαθούς λάκκου σωρός χαλκών σκευών (πίν. 93β). Το κύριον αγγείον ήτο χαλκούς αμφορεύς μετά δύο λαβών οριζοντίως εκφυομένων από της κορυφής των χειλέων, παρ' αυτόν τριποδικόν σκεύος (χυτρόπους) και υπό τούτον μικρότερα χαλκά αγγεία. Τα πάντα είχον συμπιεσθή και παραμορφωθή. Ο αμφορεύς μάλιστα έφερε βαθείαν ουλήν από άνωθεν έως κάτω...”  
Ο εν λόγω παραμορφωμένος χάλκινος αμφορέας εκτίθεται στην παρακείμενη επιτοίχια προθήκη από πλέξιγκλας. 
Σε ελεύθερες θέσεις, εκτός προθηκών, εκτίθενται αμφορείς και αγγεία μεγάλων διαστάσεων, όπως ο τρίωτος αμφορέας ύστερης μυκηναϊκής περιόδου με σχηματοποιημένα κισσοειδή θέματα από τον θολωτό τάφο ΙΙ της Τραγάνας. 

Παραμορφωμένος χάλκινος αμφορέας από το δρόμο του θολωτού τάφου Ι της ΤραγάναςΑμφορέας με φυτικό διάκοσμο από μαργαρίτες και φύλλα κισσού, θολωτός τάφος ΙΙ, ΤραγάναΣτον τοίχο  αριστερά της προθήκης 5 σε μικρή επιτοίχια προθήκη εκτίθεται ρυτό με κεφαλές ζώων, διακοσμημένο με ερυθρό επίχρισμα σε γραμμικά μοτίβα.  Βρέθηκε πάνω-πάνω σε σωρό αγγείων στον τάφο 6 της ομάδας Αγγελόπουλου στα Βολιμίδια. Οι κεφαλές ζώων (δύο ελάφια και ένα βοοειδές) αλλά και άλλα ευρήματα του τάφου υποδηλώνουν ότι οι νεκροί που θάφτηκαν εκεί ήταν κυνηγοί. Μάλιστα οι μεταγενέστεροι, ιδιαίτερα κατά την ελληνιστική περίοδο, εξακολούθησαν να τιμούν τους νεκρούς αυτούς, ρίχνοντας μέσα από την οπή του τάφου κέρατα και άλλα αντικείμενα. 

Ρυτό τριποδικό με ζωόμορφες κεφαλές. ©ΕΦΑ ΜεσσηνίαςΣτη συνέχεια ακολουθεί και δεύτερος υπερμεγέθης ταφικός πίθος. 
Και οι υπόλοιπες προθήκες της αίθουσας Ι (6, 7, 8) περιλαμβάνουν ευρήματα από το εκτεταμένο νεκροταφείο των Βολιμιδίων.  Μεταξύ των αντικειμένων στην προθήκη 6 ξεχωρίζει μεγάλο κύπελλο διακοσμημένο με διπλούς πελέκεις. Προσομοιάζει με τα αντικείμενα του πρώτου  βασιλικού  λάκκου των Μυκηνών. 

Κύπελλο με διακόσμηση από διπλούς πελέκεις. ©ΕΦΑ ΜεσσηνίαςΣτην προθήκη  7 τα αντικείμενα είναι λιγότερο εντυπωσιακά, αν και ξεχωρίζουν ανάμεσά τους φλασκί με ομόκεντρους κύκλους, ταυρόμορφο ειδώλιο, μυκηναϊκό ειδώλιο τύπου Φ, καθώς και μερικά μεταγενέστερα αντικείμενα ρωμαϊκής περιόδου από terra sigillata (ενσφράγιστη κεραμική). 

 Κύπελο με διπλούς πέλεκεις. ©ΕΦΑ ΜεσσηνίαςΤέλος, η προθήκη 8 περιέχει ευρήματα από τους θαλαμοειδείς τάφους 1,2,9 και 10 (επάνω ράφι), 4 και 5 (μεσαίο ράφι) από την ομάδα Αγγελόπουλου των Βολιμιδίων. Ο τάφος 4 περιείχε, εκτός από ευρήματα μυκηναϊκής περιόδου, πλήθος κεραμικών και γυάλινων αντικειμένων ρωμαϊκής περιόδου, γεγονός που φανερώνει ότι ο τάφος επαναχρησιμοποιήθηκε την περίοδο αυτή. Ο  τάφος 5, από την άλλη μεριά, Πρωτογεωμετρική οινοχόηπεριείχε ενδιαφέροντα ευρήματα ΥΕ αλλά και  πρωτογεωμετρικής περιόδου. Στο κάτω ράφι ξεχωρίζουν δύο μεσαίου μεγέθους οινοχόες, εκ των οποίων η μία είναι διακοσμημένη περιμετρικά με μαίανδρο. Ένα ενδιαφέρον σύνολο εκθεμάτων είναι και αυτό που αποτελείται από χάλκινο διπλού πέλεκυ μικρών διαστάσεων και τελετουργικής μάλλον χρήσης, ο οποίος εκτίθεται μαζί με χάλκινη τριχολαβίδα και περόνη. Οι διπλοί πελέκεις δεν είναι ασυνήθιστοι στους υστεροελλαδικούς τάφους. Ορισμένοι συνδέεονται με την παρασκευή φαγητού στα νεκρόδειπνα. Ο συγκεκριμένος, ωστόσο, εξαιτίας της λεπτότητας και του μικρού του μεγέθους, υποδηλώνει ότι ίσως και να είχε τελετουργικό χαρακτήρα.