Πιλοτική Λειτουργία

Η Οθωμανική περίοδος στην Πυλία

Η Πελοπόννησος καταλαμβάνεται από τους Οθωμανούς του Μωάμεθ Β' σταδιακά στο διάστημα 1458-1460. Ωστόσο, καθώς ο Πορθητής είχε στρέψει κυρίως την προσπάθειά του κατά των Δεσποτών του Μορέως, άφησε στην αρχή κάποια προνόμια στους Λατίνους σχετικά με τα λιμάνια και ειδικά με την Κορώνη, που παρέμεινε σε ενετικά χέρια για άλλα 50 χρόνια. Ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης αναφέρει ότι ο Μωάμεθ συγκέντρωσε τον πληθυσμό από το κάστρο του Σαλβαρίου  (Σαφλαούρου) και τις γύρω περιοχές και τους περιόρισε σε ένα στρατόπεδο, κάνοντας στην αρχή ότι θα τους σκοτώσει, στη συνέχεια όμως τους έστειλε να κατοικήσουν στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης. Πληθυσμιακά, μεγάλο μέρος της μεσσηνιακής υπαίθρου, ειδικά στην Τριφυλία, κατοικήθηκε την περίοδο αυτή από αλβανικά φύλα, που είχαν κατέλθει ως μισθοφόροι των Δεσποτών του Μορέως ή και σπρωγμένοι από επιδημίες, στη διάρκεια του περασμένου αιώνα. Το  ελληνικό στοιχείο συγκεντρώθηκε  σε μεγάλο βαθμό στις πόλεις, αν μπορούν να χαρακτηριστούν έτσι οι οργανωμένοι οικισμοί αστικού χαρακτήρα. Τα αλβανικά τοπωνύμια ήταν ως πρόσφατα κυρίαρχα στις αγροτικές περιοχές. 

Μέριμνα των Οθωμανών ήταν να οχυρώσουν τις παραθαλάσσιες περιοχές, εκμεταλλευόμενοι τις ήδη υπάρχουσες οχυρώσεις ή κατασκευάζοντας νέες. Αρχικά ακολούθησαν την πρώτη λύση.  Έτσι βελτίωσαν τις οχυρώσεις στην Κυπαρισσία και, μετά το 1500 τη Μεθώνη και την Κορώνη, ενώ αργότερα έκτισαν το Νιόκαστρο στην Πύλο. 

Κυπαρισσία 

Κάστρο ΚυπαρισσίαςΟθωμανική Κρήνη στην ΚυπαρισσίαΚαθώς η Κορώνη και η Μεθώνη παρέμεναν στα χέρια των Ενετών, οι Οθωμανοί επέλεξαν αρχικά την Κυπαρισσία ως ισχυρό τους προπύργιο στα πρώτα χρόνια της παρουσίας τους στη βόρειο Μεσσηνία. Στο ανατολικό τμήμα του εξωτερικού περιβόλου του Κάστρου σώζονται ίχνη κτισμάτων που αποτέλεσαν τον αρχικό πυρήνα της Άνω Πόλης. Ο οικισμός αυτός είναι πυκνοδομημένος, με στενά σοκάκια και καλντερίμια.  Οι γειτονιές τους διασώζουν ακόμη χαρακτηριστικά κτίσματα της Οθωμανικής περιόδου, σπίτια, κρήνες, τζαμιά και εκκλησίες των Χριστιανών ορθοδόξων, λουτρά κ.ά. 

Μεταξύ  αυτών ξεχωρίζουν το τζαμί του Σουλτάνου Σουλεϊμάν και το παρακείμενο οθωμανικό λουτρό (χαμάμ), οι  οθωμανικές κρήνες (Σταφιδόβρυση, κρήνη της Πίσω Ρούγας, Παζαρόβρυση κ.ά), μερικά διώροφα σπίτια με κεραμοσκεπή και ξύλινα κουφώματα, καθώς και ένα σπίτι με σαχνισί, στην οδό Ελένης Χαμέρη. 


Κορώνη

Το Κάστρο της ΚορώνηςΗ πολιτική του Βαγιαζήτ Β' ήταν να εξουδετερώσει και τους τελευταίους πυρήνες ενετικής παρουσίας στον ελλαδικό χώρο. Έτσι πολιορκεί και καταλαμβάνει τα  ενετικά προπύργια, όπως η Ναύπακτος, η Μεθώνη και η Κορώνη, το 1500. Ένα μέρος του πληθυσμού διαφεύγει στα Ιόνια νησιά, που ήταν ακόμη υπό βενετική κατοχή. Ωστόσο ο Αντρέα Ντόρια, ναύαρχος του Καρόλου Ε' των Αψβούργων, ανακατέλαβε την πόλη και χρειάστηκε η λυσσαλέα προσπάθεια του Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα, ναυάρχου του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή, για να την πάρει και πάλι.  

 Το 1685 ο Φραντσέσκο Μοροζίνι καταλαμβάνει την Κορώνη ως αντίποινα για την κατάληψη της Κρήτης από τους Οθωμανούς. Χρειάστηκε πολυήμερος βομβαρδισμός για να το καταφέρει. Η Βενετική παρουσία (Β'Ενετοκρατία) ήταν βραχύβια, περίπου 30 χρόνια. Το 1715 επανήλθε η οθωμανική κατοχή ως συνέπεια της συνθήκης του Πασάροβιτς. Οι Οθωμανοί επανοχύρωσαν την πόλη και μάλιστα σύμφωνα με τις επιταγές των νέων πολεμικών και αμυντικών συστημάτων της εποχής. 

Μεθώνη
Το Κάστρο της ΜεθώνηςΗ Μεθώνη, ως ισχυρό προπύργιο των Βενετών, έπεσε στα χέρια των Οθωμανών μετά από σκληρή πολιορκία. Ο σουλτάνος Βαγιαζήτ διέταξε σφαγή των κατοίκων. Για να επανοικιστεί η αποδεκατισμένη πόλη οργανώθηκε αναγκαστική μετοικεσία (sürme) από όλες τις περιοχές της Πελοποννήσου. Το κάστρο ανακατέλαβε ο Μοροζίνι το 1686, μετά το τέλος της Β' Ενετοκρατίας όμως οι μαρτυρίες των περιηγητών μιλούν για μια πόλη παρηκμασμένη και εγκαταλελειμμένη, αφού στο μεταξύ το προπύργιο των Οθωμανών είχε μεταφερθεί στο Νιόκαστρο. Στη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, ο Ιμπραήμ αποβίβασε στρατεύματα εκεί και την οχύρωσε ως κέντρο των επιχειρήσεών του. Η πόλη και το κάστρο απελευθερώθηκαν το 1828 από τον Γάλλο στρατηγό Μαιζόν. Την ίδια χρονιά ο Καποδίστριας ίδρυσε εκεί σχολείο, που φέρει και το όνομά του. 

Νιόκαστρο Ναυαρίνου

Το σημαντικότερο οχυρωματικό επίτευγμα των Οθωμανών ήταν το νέο κάστρο, το Νιόκαστρο, που θα προστάτευε τον ορμο του Ναυαρίνου. Το κάστρο κτίστηκε αμέσως μετά τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου, στα 1573. Για την κατασκευή του οι Οθωμανοί μπάζωσαν με ογκόλιθους τη βόρεια είσοδο του λιμανιού του Ναυαρίνου, τη Μπούκα ή Πόρο της Συκιάς, κάνοντας τα νερά της αβαθή. Σύμφωνα με το αρχιτεκτονικό σχέδιο, το κάστρο του Ναυαρίνου είναι χωρισμένο σε δύο μέρη: το κάτω κάστρο εκτείνεται τους πρόποδες του λόφου και αποτελούσε το κυρίως οικιστικό τμήμα, ενώ το άνω μέρος, που χτίστηκε σε σχήμα ενός τέλειου εξαγώνου με πύργους σε κάθεμία από τις έξι γωνίες, ήταν το αμυντικό και διοικητικό κέντρο. Σήμερα περιλαμβάνει δύο σημαντικά κτίρια: το οθωμανικό τέμενος, που χτίστηκε στα 1607-1608 και αργότερα μετατράπηκε σε ένα εκκλησία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, και την έδρα του Γάλλου στρατηγού Μαιζόν, απελευθερωτή του Νιόκαστρου το 1828, το οποίο σήμερα ανακαινίζεται για να φιλοξενήσει το νέο αρχαιολογικό  μουσείο Πύλου. 

Το 1668 ο μεγάλος Τούρκος περιηγητής Εβλιά Τσελεμπή πέρασε από το Νιόκαστρο, το οποίο βρήκε εξαιρετικά ανεπτυγμένο σε σχέση με το Παλαιόκαστρο. Η εικόνα που παραδίδει είναι σαφέστατα εικόνα ακμής. Το κάστρο ήταν έδρα μουφτή,καδή (που διέθετε και ναϊπηδες, δηλαδή βοηθούς), σώμα γενιτσάρων με τον σερντάρη τους, μόνιμη φρουρά κ.ο.κ.Την εποχή εκείνη το κάστρο δεν είχε τάφρο αλλά διέθετε 12 πύλες. Οι προμαχώνες της Ακρόπολης διέθεταν πέτρινα μολυβδοσκέπαστα παρατηρητήρια, ενώ εντός της υπήρχαν 33 κεραμοσκέπαστα σπίτια χωρίς κήπο. Στο κάστρο εκτός της Ακρόπολης υπήρχαν 600 πέτρινα κεραμοσκέπαστα σπίτια. Το τζαμί του Μουράτ Γ ήταν μολυβδοσκέπαστο και είχε πέτρινους τρούλους, στέρνα και μιναρέ. Μέσα στην αγορά, που αποτελούνταν από στοές με καταστήματα, υπήρχε το τζαμί του Φερχάντ αγά. Υπήρχε επίσης μεντρεσές, τεκές, χάνι, χαμάμ και παντού βρύσες και δέντρα. Ο Τσελεμπί αναφέρει ότι στο κάστρο λειτουργούσε και δουλοπάζαρο. 

Έξω από την πόλη υπήρχε το βαρόσι (προάστειο) που κατοικούνταν από περίπου 200 οικογένειες χριστιανών ορθοδόξων κυρίως. Ένα εξαιρετικό δημόσιο έργο οθωμανικής περιόδου ήταν το παλιό υδραγωγείο που ανοικοδόμησαν οι Οθωμανοί μετά τη λήξη της Β'Ενετοκρατίας για να προμηθεύουν το Νιόκαστρο με φρέσκο και  καθαρό νερό. Το υδραγωγείο (γνωστό και ως “Καμάρες) έχει μήκος 15 χιλιομέτρων και φτάνει ως το χωριό Χανδρινού.