Πιλοτική Λειτουργία
Κουκουνάρα

ΚουκουνάραΗ Κουκουνάρα, 15 χλμ βορειοανατολικά της Πύλου, αποτέλεσε κατά τα μυκηναϊκά χρόνια σημαντικό κέντρο και μια από τις κύριες πόλεις του βασιλείου της Πύλου, με αναφορές στις πινακίδες της Γραμμική Β΄ (Ventris-Chadwick, Documents in Mycenean Greek, 142). Οι πιθανότερες ονομασίες της ήταν pa-ki-ja (Σφαγία) ή ka-ra-do-ro (Χάραδρος).  Στην ευρύτερη περιοχή του σημερινού χωριού Κουκουνάρα εντοπίστηκαν και ανασκάφηκαν αρχικά επτά θολωτοί τάφοι καθώς και κατάλοιπα εκτεταμένου οικισμού με αρκετά μεγάλο πληθυσμό. Στην ακρόπολη (θέση Καταρραχάκι) εντοπίστηκε μεγαροειδές  οικοδόμημα, ενώ μεγαλύτερο μέγαρο, με εμφανή χρήση διοικητικού κέντρου, ανασκάφηκε προς την κατεύθυνση του χωριού Χανδρινός. Η χρήση του χώρου, οικιστική και ταφική ξεκινά ήδη από την Μεσοελλαδική εποχή (2050-1680 π.Χ.) ως και τους Μυκηναϊκούς χρόνους, οπότε και ερημώνεται εξαιτίας κάποιου καταστροφικού γεγονότος. Οι θολωτοί τάφοι της Κουκουνάρας ανήκουν στα πρωιμότερα μνημεία αυτού του ταφικού τύπου στην Πελοπόννησο.

ΚουκουνάραΑπό τους τάφους προήλθε πληθώρα ευρημάτων όπως χρυσά κοσμήματα, χάλκινα αγγεία και όπλα, λίθινες αιχμές βελών κομμάτια από κράνη με επένδυση από χαυλιόδοντες, εισηγμένος αιγυπτιακός σκαραβαίος κ.ά. Σημαντικότατος  ήταν ο θολωτός τάφος 2, όπου εντοπίστηκε εντός λάκκου ταφή νεαρού κοριτσιού, 5-6 χρονών, η οποία έφερε στεφάνια από λεπτότατο φύλλο χρυσού. Δύο αλάβαστρα ήταν τοποθετημένα πάνω από  το κεφάλι του παιδιού με κλίση, έτσι ώστε να χύνεται το περιεχόμενό τους στα μαλλιά της. Το κορίτσι φορούσε δύο περιδέραια, ένα από ήλεκτρο κι ένα από φαγεντιανή.

Κατά τις δεκαετίες 1970 και 1980 ανασκάφηκαν ακόμη 15 θολωτοί τάφοι στην περιοχή, καθιστώντας την Κουκουνάρα το εκτενέστερο γνωστό νεκροταφείο Μυκηναϊκής περιόδου συγκροτούμενο από θολωτούς τάφους σε όλη την περιοχή του Αιγαίου.